13.1 Auka viðbragðsáætlanir og forvarnir við vá af völdum loftslagsbreytinga og náttúruhamfara alls staðar í heiminum.
13.2 Ráðstafanir vegna loftslagsbreytinga verði að finna í landsáætlunum, stefnumótunum og skipulagi.
13.3 Menntun verði aukin til að vekja fólk til meðvitundar um hvernig mannauður og stofnanir geta haft áhrif og brugðist við loftslagsbreytingum, þar á meðal með snemmbúnum viðbúnaði og viðvörunum.
13.A Efnd verði fyrirheit hátekjuríkja um 100 milljarða dala framlag, bæði frá hinu opinbera og einkaaðilum, í því skyni að aðstoða þróunarlönd við að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og stuðla að gagnsæjum aðgerðum. Jafnframt verði unnið sem fyrst að fjármögnun Græna loftslagssjóðsins svo að hann geti starfað af fullum krafti.
13.B Finna leiðir til að skipuleggja og stjórna betur loftslagsaðgerðum í þeim þróunarlöndum sem skemmst eru á veg komin og þeim sem eru smáeyríki og leggja í því tilliti áherslu á konur, ungt fólk, byggðarlög og jaðarsamfélög.
* Hafandi hugfast að rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar er helsti alþjóðlegi milliríkjavettvangur til þess að ná fram samningum um hnattræn viðbrögð við loftslagsbreytingum.
Ítarefni um markmið 13
Loftslagsbreytingar af mannavöldum valda ómældum skaða um allan heim. Árið 2020 var meðaltal hitastigs í heiminum 1,5° á Celsíus fyrir ofan viðmiðunarmörk. Það þýðir að ekkert miðar áfram í að uppfylla viðmiðunarmörk Parísarsamkomulagsins um loftslagsmál fyrir árið 2050. Hitastig hækkar óeðlilega mikið og það horfir til verri vegar. Vaxandi losun gróðurhúsalofttegunda hefur aukið þrýsting á hagkerfi heimsins að draga úr kolefnislosun og stefna að kolefnishlutleysi.
125 af 154 þróunarríkjum hafa útbúið og innleitt áætlun um aðlögun í loftslagsmálum. Þau málefnasvið sem lúta að landsframlögum þessara ríkja eru einkum og sér í lagi fimm talsins:
- Matvælaöryggi og matvælaframleiðsla.
- Nytjajarðvegur (eða landræktarsvæði) og votlendissvæði.
- Vatnsbirgðir.
- Heilbrigði fólks.
- Lykilsvið hagkerfis og þjónustu.
Heimsbyggðin er langt frá því að ná markmiðum Parísarsamkomulagsins fyrir árið 2050. Markmiði Parísarsamkomulagsins er að takmarka hlýnun jarðar við 1,5°C yfir meðalhita fyrir iðnbyltingu. Til að það náist þurfa ríki heims að draga verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda og stefna að kolefnishlutleysi um miðja öldina, í samræmi við markmið Parísarsamkomulagsins.
Ef ekki er gripið til aðgerða stendur heimurinn frammi fyrir miklum hamförum vegna loftslagsbreytinga af mannavöldum. Í júní 2020 hófst verkefnið „kapphlaup um kolefnishlutleysi“ (e. Race to net-zero) þar sem aðilar úr viðskiptalífinu, borgum og héruðum heimsins og einstökum fjárfestum koma saman og leggja sitt af mörkunum í aðgerðum gegn loftslagsbreytingum.
Markmiðið er að ná kolefnishlutleysi og draga verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda. Til þess að ná því markmiði hafa fjölmörg verkefni verið sett í forgang sem snúa að því að minnka losun gróðurhúsalofttegunda. Jafnframt hafa verið skilgreind skammtímamarkmið í fjölmörgum geirum efnahagslífsins sem gegna mikilvægu hlutverki í umskiptunum yfir í sjálfbærara hagkerfi.
Losun gróðurhúsalofttegunda mun halda áfram að aukast ef ekki verður gripið til afgerandi aðgerða í því skyni að færa hagkerfi heimsins í átt að kolefnishlutleysi
Árið 2015 samþykktu 196 ríki Parísarsamkomulagið og skuldbundu sig til að stuðla að sjálfbærari þróun. Með samkomulaginu var stefnt að því að halda hlýnun jarðar vel undir 2°C yfir meðalhita fyrir iðnbyltingu og leitast við að takmarka hana við 1,5°C. Þrátt fyrir þessi markmið hefur losun gróðurhúsalofttegunda haldið áfram að aukast. Styrkur koltvísýrings (CO₂) í andrúmsloftinu hefur náð methæðum og farið yfir 410 ppm (einingar á hverja milljón loftsameinda), sem undirstrikar nauðsyn þess að hraða aðgerðum í loftslagsmálum.
Í landsframlögum ríkja (NDCs – Nationally Determined Contributions) er gerð grein fyrir þeim aðgerðum sem þau hyggjast grípa til til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og aðlagast áhrifum loftslagsbreytinga. Samkvæmt Parísarsamkomulaginu ber hverjum aðila að undirbúa, birta og uppfæra slíkt landsframlag og gera grein fyrir þeim loftslagsaðgerðum sem hann hyggst hrinda í framkvæmd.
Árið 2026 sögðu Bandaríkin sig úr Parísarsamkomulaginu, en önnur aðildarríki halda áfram að leggja fram og uppfæra landsframlög sín samkvæmt samkomulaginu. Þessi ríki leggja fram mælanlegri markmið og vísa að aðlögun og sýna fram á tengsl á milli þriggja eftirfarandi hátta: Aðlögun ríkja að breyttum áherslun í loftslagsmálum, heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun og annarra rammaáætlana sem ríki þurfa að standa við.
Fleiri ríki setja mótun og framkvæmd landsframlaga í forgang svo efla megi viðbrögð ríkja við loftslagsbreytingum af mannavöldum. Á meðal þess eru flóðvarnir, uppsetning varnarkerfa vegna fellibylja og að skipta yfir í uppskeru sem þoli þurrka.
Þróuð ríki hafa aukið viðleitni sína til að veita minna þróuðum ríkjum (LDCs – Least Developed Countries) tæknilegar leiðbeiningar og stuðning til að þróa og framkvæma sambærilegar áætlanir en minna þróuðum ríkjum stendur mest ógn af loftslagsbreytingum.
Þrátt fyrir hin heildrænu umskipti heimsins í átt að lægri kolefnisútblæstri er sú framtíð sem byggist á stöðugleika í loftslagsmálum knúin áfram af auknum fjárútlátum
Framlög þróaðra ríkja til þróunarlanda vegna loftslagsmála hafa aukist á undanförnum árum. Fjármagnið er ætlað að styðja við aðgerðir til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og hjálpa samfélögum að aðlagast áhrifum loftslagsbreytinga. Þessi stuðningur er mikilvægur þáttur í alþjóðlegu samstarfi um umskipti yfir í kolefnissnauðara og sjálfbærara hagkerfi.
Staðan á Íslandi
Helstu áskoranir Íslands:
- Hækkun hitastigs og áhrif þess á gróðurfar og lífríki.
- Súrnun sjávar og áhrif á lífríki í hafi.
- Hækkandi sjávarstaða.
Loftslagsbreytingar og áhrif þeirra á náttúru og samfélög eru ein helsta áskorun alþjóðasamfélagsins. Áhrifin eru margbreytileg en fyrirséð er að breytingar á hitastigi jarðar, öfgar í veðurfari, bráðnun jökla, auknir þurrkar og hækkun sjávarborðs munu hafa mest áhrif á fátækustu og berskjölduðustu íbúa jarðarinnar. Markmiðið um aðgerðir í loftslagsmálum tekur fyrst og fremst til þessarar ógnar og miðar að því að lönd efli viðnámsþol og aðlögunargetu til að bregðast við afleiðingum loftslagsbreytinga á sama tíma og allt kapp er lagt á að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda.
Ísland er meðal þeirra þjóða sem losa einna mest af gróðurhúsalofttegundum miðað við höfðatölu. Afleiðingar loftslagsbreytinga hér á landi eru hvað sýnilegastar í hraðri bráðnun jökla en súrnun sjávar með tilheyrandi breytingum á vistkerfi sjávar er einnig mikið áhyggjuefni, sem og spár um aukna úrkomu og skriðuföll, tíðari eldgos vegna landriss og hækkandi sjávarborð svo fátt eitt sé nefnt.
Ísland á alþjóðlegum vettvangi
Ísland var meðal fyrstu ríkjanna til að fullgilda Parísarsamkomulagið og tekur þátt í sameiginlegu loftslagsstarfi með Evrópusambandinu og Noregi og vinnur að því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í samræmi við metnaðarfyllri loftslagsmarkmið sem sett hafa verið fyrir árið 2030 og tímabilið þar á eftir .Áherslur íslenskra stjórnvalda á endurnýjanlega orku og sjálfbæra landnýtingu endurspeglast meðal annars í framlögum til alþjóðlegs samstarfs í gegnum annars vegar bæði Jarðhitaskóla og Landgræðsluskóla GRÓ (áður Háskólar Sameinuðu þjóðanna) og hins vegar til Græna loftslagssjóðsins (e. Green Climate Fund).
Græni loftslagssjóðurinn hefur fjármagnað yfir 193 verkefni í lág- og millitekjuríkjum. Þá styður Ísland sjóð á vegum rammasamnings Sameinuðu þjóðanna fyrir fátækustu þróunarríkin en meginverkefni hans er að styðja við undirbúning og framkvæmd aðgerðaáætlana um aðlögun að loftslagsbreytingum.
Eins beita íslensk stjórnvöld sér fyrir því að auka hlut kvenna frá fátækari ríkjum í alþjóðlegum viðræðum um loftslagsmál í gegnum sjóð Umhverfis- og þróunarstofnunar kvenna (Women’s Environment and Development Organisation, WEDO).
