14.1 Eigi síðar en árið 2025 verði verulega dregið úr og komið í veg fyrir hvers kyns mengun sjávar, einkum frá starfsemi á landi, þ.m.t. rusli í sjó og mengun af völdum næringarefna.
14.2 Eigi síðar en árið 2020 verði gengið vel um vistkerfi sjávar og stranda og þau vernduð á sjálfbæran hátt til að koma í veg fyrir skaðleg áhrif, þar á meðal með því að grípa til aðgerða til að endurheimta og hlúa að vistkerfunum og njóta ábatans.
14.3 Unnið gegn súrnun sjávar og skaðlegum áhrifum haldið í skefjum, t.d. með því að efla vísindasamstarf á því sviði.
14.4 Eigi síðar en árið 2020 verði komið á skilvirku eftirliti með afla og tekið fyrir ofveiði og ólöglegar, óskráðar og stjórnlausar fiskveiðar og skaðlegar veiðiaðferðir. Hrundið verði í framkvæmd áætlunum um stjórn fiskveiða, sem byggjast á vísindalegum grunni, í því skyni að endurheimta fiskstofna á sem skemmstum tíma, a.m.k. að því marki að hámarka sjálfbærni stofna með tilliti til líffræðilegra eiginleika.
14.5 Eigi síðar en árið 2020 verði búið að vernda a.m.k. 10% af strandlengjum og hafsvæðum heimsins í samræmi við landslög og alþjóðalög, að teknu tilliti til bestu tiltæku, vísindalegu upplýsinga.
14.6 Eigi síðar en árið 2020 verði tilteknar niðurgreiðslur í sjávarútvegi, sem stuðla að ofveiði, bannaðar sem og niðurgreiðslur sem stuðla að ólöglegum, óskráðum og stjórnlausum fiskveiðum. Jafnframt verði reynt að koma í veg fyrir að niðurgreiðslur verði teknar upp í nýju formi og horfst í augu við að mismunandi aðferðir eiga við og eru skilvirkari fyrir þróunarlöndin og ættu í raun að vera órjúfanlegur þáttur í samningaviðræðum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar um niðurgreiðslur í sjávarútvegi þróunarríkjunum til handa og þá þeim sem skemmst eru á veg komin.
14.7 Eigi síðar en árið 2030 hafi þau þróunarlönd sem eru smáeyríki og þau sem skemmst eru á veg komin hlotið efnahagslegan ávinning af sjálfbærri nýtingu sjávarauðlinda, meðal annars með því að ástunda sjálfbæra stjórn fiskveiða, sjálfbært fiskeldi í sjó og sjálfbæra ferðaþjónustu.
14.A Vísindaleg þekking verði aukin og vísindarannsóknir þróaðar ásamt tækniþekkingu í haffræðum, að teknu tilliti til viðmiðunarreglna Alþjóðahaffræðinefndarinnar um hvernig nýta má þekkingu í sjávarútvegi til framþróunar í þróunarlöndunum, einkum þeim sem eru smáeyríki og þeim sem eru skemmst á veg komin, í því skyni að vernda hafið og líffræðilega fjölbreytni þess.
14.B Veita þeim sem veiða í smáum stíl aðgang að sjávarauðlindum og mörkuðum.
14.C Vernda og efla sjálfbæra nýtingu hafsins og auðlinda þess með því að framfylgja alþjóðalögum, sbr. ákvæði þar að lútandi í hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna þar sem kveðið er á um varðveislu og sjálfbæra nýtingu hafsins og auðlinda þess og nefnt er í 158. gr. í skýrslunni „The future we want“.
Ítarefni um markmið 14
Rúmlega 3 milljarðar manna treysta á hafið til að afla sér lífsviðurværis og meira en 80% af vöruflutningum fer fram á sjó. Úthöfin leggja sitt af mörkum til að útrýma fátækt, viðhalda hagvexti og matvælaöryggi en þau gæði sem hafið veitir fara dvínandi vegna mannanna verka. Aukin losun koldíoxíðs (CO2) veldur hækkun hitastigs í hafinu, súrnun sjávar og súrefnisleysi sjávar, sem ógnar vistkerfi hafsins og fólkinu sem treystir á þau. Þessi neikvæðu áhrif hindra að úthöfin geti spornað við loftslagsbreytingum.
Ofveiði fiskistofna (e. overfishing) gerir illt verra en ofveitt er nú þegar af þriðjungi fiskistofna. Mengun frá landi, þar með talin plastmengun og frárennsli næringarefna og skólps, hafa neikvæð áhrif á strandsvæði og samfélög. Þessar breytingar hafa neikvæðar afleiðingar til langstíma sem krefjast þess að efla verndun sjávarumhverfisins, fjárfestinga í hafvísindum og stuðnings við strandveiðisamfélög og sjálfbæra stjórnun hafsins.
Sjálfbærni úthafanna krefst þess að gripið verði til enn frekari ráðstafanna til að tryggja líffræðilegan fjölbreytileika
Kona veiðir fisk í Dili-héraði. Eins og í öllum öðrum strandsamfélögum er hafið mikilvægt Timor-Leste til fæðuöflunar og er lífsbjörg samfélaga.
Frá aldamótum og til ársins 2020, jókst meðalhlutfall lykilsvæða líffræðilegs fjölbreytileika (KBAs – Key Biodiversity areas) sem falla undis vernduð svæði úr 28% í 44%. Það skiptir höfuðmáli að standa vörð um lykilsvæði líffræðilegs fjölbreytileika svo tryggja megi sjálfbærni hafsins.
Fjöldi dauðasvæða í strandsjó eykst á ógnarhraða
Strandsvæði eru heimkynni nærri 40% mannkyns, en þau standa frammi fyrir ýmsum umhverfisógnum. Ein þeirra er ofauðgun, sem verður þegar of mikið magn næringarefna berst í strand- og hafsvæði vegna mannlegra athafna. Helstu orsakir ofauðgunar eru afrennsli áburðar úr landbúnaði, úrgangur frá búfjárrækt, skólp, sjóeldi og losun köfnunarefnissambanda út í andrúmsloftið.
Ofauðgun á strandsvæðum getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir bæði vistkerfi og samfélög. Hún tengist meðal annars skaðlegum þörungablóma, súrefnisskorti í sjó, fiskidauða, hnignun sjávargróðurs, eyðileggingu kóralrifja og annarra mikilvægra búsvæða við strendur. Ofauðgun getur einnig haft neikvæð áhrif á útivist, fiskveiðar og afkomu fólks sem reiðir sig á auðlindir hafsins. Svokölluðum dauðasvæðum í höfum heimsins hefur fjölgað á undanförnum árum. Dauðasvæði eru svæði þar sem súrefnismagn er svo lágt að sjávarlíf á erfitt með að þrífast. Talið er að fjöldi slíkra svæða hafi aukist úr um 400 árið 2008 í um 700 árið 2019.
Breytingar á ofauðgun má óbeint sjá með því að greina þörungavöxt og blaðgrænu (litinn sem gerir plöntur og þörunga græna). Hnattrænar upplýsingar frá gervihnattamyndum leiða í ljós að efnahagslögsaga ríkja hefur hærra hlutfall blaðgrænu samanborið við grunnviðmið áranna 2000 til 2004. Þrátt fyrir þetta eru merki um framfarir. Fjöldi blaðgrænu í efnahagssögu ríkja lækkaði t.a.m. um 20% á árunum 2018 til 2020.
Viðleitni til að minnka innstreymi næringarefna á strandsvæðum hefur skilað árangri á sumum svæðum en hins vegar bendir þörungablómi til þess að ofauðgun á strandsvæðum sé enn mikil áskorun.
Framkvæmd á alþjóðlegum aðgerðaáætlunum til að vernda og nýta verðmæti hafsins á ábyrgan hátt er ójöfn og er því mikilvægt að auka almennan stuðning.
Til að hægt sé að uppfylla fjórtánda heimsmarkmið SÞ um sjálfbæra þróun þarf að taka upp alþjóðlega samninga og sáttmála, með aðstoð lagalegra og stofnanalegra ramma, í því skyni að vernda og nýta úthöfin á sjálfbæran, þverfaglegan og samþættan hátt. Þó að sjá megi framfarir er enn nauðsynlegt að efla og auka alhliða stuðning.
Hafréttarsamningur SÞ frá árinu 1982 og samningar sem lúta að framkvæmd hans
168 aðilar, þar með talið Evrópusambandið, hafa fullgilt eða gerst aðilar að hafréttarsamningi SÞ. Aðildarríkin hafa einnig fullgilt eða gerst aðilar að samningum um framkvæmd hans en 150 aðilar eru að XI. hluta samningsins frá 1994 og 91 aðili er að úthafssamningi SÞ frá 1995. Stór hluti aðildarríkja þessara sáttmála hefur gert ráðstafanir til að hrinda þeim í framkvæmd með laga- og stefnuramma en mismunandi eru eftir löndum hve langt þau eru komin með að fullgilda samninginn, gerast aðilar að honum og framkvæma hann. 84% ríkja skora hátt eða mjög hátt þegar kemur að fullgildingu samningsins og 16% skora lágt eða mjög lágt. 69% ríkja skora hátt eða mjög hátt þegar kemur að framkvæmdinni samanborið við 12% sem skora miðlungs hátt og 19% lágt eða mjög lágt. Skilvrik innleiðing hafréttarsamnings SÞ og samninga um framkvæmd hans krefst betri greiningar á þeim flöskuhálsum sem ríki stríða við. Að efla getu þróunarlanda sem og annarra ríkja spilar lykilhlutverk í að fjarlæga slíkar hindranir.
Samningur um hafnríkisaðgerðir í því skyni að fyrirbyggja, hindra og uppræta ólöglegar, vantilkynntar og eftirlitslausar fiskveiðar
Fiskveiðiauðlindin er oft og einatt misnotuð með rányrkju í veiðum. Slík ránveiði leiðir til hruns svæðisbundinna fiskveiða og grefur undan viðleitni til að stýra fiskveiðum á sjálfbæran hátt. Hluti af umgjörðinni sem hefur verið þróuð á undanförnum áratugum í því skyni að vinna gegn ólöglegum, vantilkynntum og eftirlitslausum fiskveiðum (IUU) felur í sér samning um hafnríkisaðgerðir, sem telst vera fyrsti bindandi alþjóðasamningurinn sem beinist sérstaklega að þessum málaflokki. Samningurinn tók gildi árið 2016 og nær til 66 aðila, þar með talið er Evrópusambandið. Markmið hans er að fyrirbyggja, hindra og uppræta ólöglegar, vantilkynntar og eftirlitslausar fiskveiðar með því að koma í veg fyrir að fiskveiðibátar og -skip sem stunda slíkar veiðar geti nýtt hafnir til að landa aflanum. Þrátt fyrir lítils háttar jákvæða þróun í málaflokknum er enn vinna framundan .
Óbindanadi leiðbeiningar í því skyni að tryggja sjálfbærar smábátaveiðar á fiski í samhengi við matvælaöryggi og útrýmingu fátæktar
Óbindandi leiðbeiningar eru alþjóðleg verkfæri sem hafa verið samþykkt í því skyni að stuðla að bættri stjórnun smábátaveiða, þar með talið í virðiskeðjum, aðgerðum að loknum vertíðum og viðskiptum með fiskafurðir. Um það bil helmingur ríkja um allan heim hafa samþykkt sértækar aðgerðir til að styðja við smábátaveiðimenn.
Smábátaveiðimenn leggja til um það bil helming þess hluta hnattræns fiskafla sem er að finna í þróunarlöndum. Smábátaveiðar skapa jafnframt atvinnu fyrir meira en 90% þeirra sem starfa við fiskveiðar og fiskvinnslu á heimsvísu. Um helmingur þeirra eru konur. Þrátt fyrir mikilvægt hlutverk sitt eru mörg smá fiskveiðisamfélög jaðarsett og hafa takmarkaðan aðgang að auðlindum, fjármagni og mörkuðum. Flest svæði í heiminum hafa styrk í sessi lagaramma sem styður við smábátaveiðar á fiski og stuðlað að þátttöku í ákvarðanatöku.
Fjármagn til hafrannsókna er smávægilegt í samanburði við gífurlegt efnahagslegt framlag úthafanna
Hafrannsóknir geta verið dýrar og krefjandi þegar kemur að skipulagningu þar sem þær krefjasst háþróaðar tækni og þróaðs búnaðs, rannsókanskipa og ákveðinna skynjara. Hlutfall heildarútgjalda innanlands til rannsókna og þróunar vegna hafvísinda er hins vegar mun minna en á öðrum sviðum rannsókna og nýsköpunar.
Staðan á Íslandi
Helstu áskoranir:
• Sjálfbærar fiskveiðar.
• Súrnun sjávar og áhrif þess á lífríki í hafi.
• Að sporna við frekari mengun sjávar, ekki síst af völdum plasts.
Verndun hafsins er eitt mikilvægasta samtíma verkefni mannkyns. Tryggja þarf að mannkynið geti áfram notið auðlinda hafsins og að hafið gegni áfram margþættu hlutverki sínu í að viðhalda vistkerfi jarðar. Koma þarf í veg fyrir að mengun, ofveiði og áhrif loftlagsbreytinga ógni lífríki sjávar. Heilbrigt vistkerfi sjávar er og verður mikilvægt fyrir íslenskan efnahag og mikilvæg uppspretta fæðu fyrir hundruð milljónir manna í heiminum.
Það er yfirlýstur vilji stjórnvalda að vinna með atvinnulífinu að vernd hafsins og sjálfbærri nýtingu auðlinda þess með samhentum aðgerðum. Heimsmarkmið SÞ um sjálfbæra þróun fyrir árið 2030 setja ákveðinn ramma utan um þá vinnu bæði heima fyrir og á alþjóðavettvangi. Í þróunarsamstarfi leggur Ísland ríka áhersla á sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda hafsins enda eru málefni hafsins í forgangi í íslenskri utanríkisstefnu.
Ísland á alþjóðlegum vettvangi
Í þróunarsamvinnu byggist stefna íslenskra stjórnvalda á að nýta íslenska þekkingu við að leysa alþjóðleg og staðbundin viðfangsefni, svo sem á sviði fiskimála. Sjávarútvegsskóli Gró (áður Háskóli Sameinuðu þjóðanna) hefur starfað á Íslandi síðan 1998 með það að markmiði að efla sérþekkingu sérfræðinga í þróunarríkjum á sjávarútvegi og fiskveiðum. Þannig leggja íslensk stjórnvöld sitt af mörkum til að stuðla að sjálfbærum fiskveiðum og vinnslu afurða í viðkomandi löndum.
Ísland fjármagnar stöðu sérfræðings á sviði fiskimála hjá Alþjóðabankanum með aðsetur í Accra í Ghana. Í samstarfi við Alþjóðabankann kemur Ísland að verkefnum á sviði fiskimála í Líberíu og Síerra Léone sem hafa fjórtánda heimsmarkmið SÞ sem yfirmarkmið og snúa að hreinsun strandsvæða og auknu hreinlæti á löndunarstöðum afla.
Ísland er einnig í samstarfi við Matvæla- og landbúnaðarstofnun SÞ (FAO) um verkefni sem snýr að því að styrkja og innleiða samning FAO um hafnríkiseftirlit (Port State Measures Agreement) hjá smáeyríkjum (Small Island Developing States) í Karabíahafinu og löndum í Vestur Afríku en markmið þessa samnings er að koma í veg fyrir landanir á ólögmætum sjávarafla.
Ísland er einnig stofnaðili ProBlue-sjóðs Alþjóðabankans er varðar málefni hafsins og bláa hagkerfið og leggur þar áherslu á sjálfbæra fiskveiðistjórnun og aðgerðir gegn plastmengun í hafi. Ísland styður einnig átak Umhverfisstofnunar SÞ gegn plastmengun í sjó.
Ísland hýsir skrifstofu vinnuhóps Norðurskautsráðsins (e. Arctic Council) um málefni hafsins (PAME) sem er staðsett á Akureyri. Þá hefur Ísland verið leiðandi í alþjóðlegu samstarfi um málefni hafsins, hafréttarmál og fiskveiðar á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, FAO og innan svæðisbundinnar fiskveiðistjórnar, meðal annars á vettvangi Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndarinnar (NEAFC).
Ísland tekur virkan þátt í viðræðum ríkja á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar í Genf um heimsmarkmið 14.6 sem miðar að því að banna eða takmarka ríkisstyrki í sjávarútvegi. Ísland gegndi formennsku á aðildarríkjafundi Hafréttarsamnings SÞ árið 2017 og tók virkan þátt í hafráðstefnu Sameinuðu þjóðanna sem haldin var í júní sama ár til stuðnings framkvæmdar á fjórtánda heimsmarkmiði SÞ. Á ráðstefnunni stýrði sjávarútvegsráðherra Íslands viðræðum um hafrannsóknir og miðlun tækniþekkingar um hafrannsóknir. Þá tekur Ísland virkan þátt á fjölþjóðlegri ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um að gera samnings um verndun og sjálfbæra nýtingu líffræðilegrar fjölbreytni í hafinu utan lögsögu ríkja (BBNJ).
