3.1 Eigi síðar en árið 2030 verði dauðsföll af völdum barnsburðar í heiminum komin niður fyrir 70 af hverjum 100.000 börnum sem fæðast á lífi.
3.2 Eigi síðar en árið 2030 verði komið í veg fyrir nýburadauða og andlát barna undir fimm ára aldri, sem unnt er að afstýra, og stefnt að því að öll lönd nái tíðni nýburadauða niður í 12 af hverjum 1.000 börnum sem fæðast á lífi og dánartíðni barna undir fimm ára aldri að minnsta kosti niður í 25 af hverjum 1.000 börnum sem fæðast á lífi.
3.3 Eigi síðar en árið 2030 verði búið að útrýma farsóttum á borð við alnæmi, berkla, malaríu og hitabeltissjúkdóma, sem ekki hefur verið sinnt, og barist verði gegn lifrarbólgu, vatnsbornum faraldri og öðrum smitsjúkdómum.
3.4 Eigi síðar en árið 2030 hafi ótímabærum dauðsföllum af völdum annarra sjúkdóma en smitsjúkdóma verið fækkað um þriðjung með fyrirbyggjandi aðgerðum og meðferð og stuðlað að geðheilbrigði og vellíðan.
3.5 Efldar verði forvarnir og meðferð vegna misnotkunar vímuefna, þar á meðal fíkniefna og áfengis.
3.6 Eigi síðar en árið 2020 verði búið að ná fjölda dauðsfalla og alvarlega slasaðra vegna umferðarslysa niður um helming á heimsvísu.
3.7 Eigi síðar en árið 2030 verði tryggð almenn fræðsla um kynheilbrigði, meðal annars fyrir þá sem ætla að stofna fjölskyldu, til fróðleiks og menntunar, og tryggt verði að æxlunarheilbrigði verði fellt inn í landsáætlanir.
3.8 Komið verði á heilbrigðisþjónustu fyrir alla óháð fjárhagslegri stöðu, aðgengi veitt að góðri og nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu og að öruggum, virkum og nauðsynlegum lyfjum og bóluefni á viðráðanlegu verði fyrir alla.
3.9 Eigi síðar en árið 2030 verði komið í veg fyrir, svo um munar, dauðsföll og veikindi af völdum hættulegra efna og loft-, vatns- og jarðvegsmengunar.
3.A Rammasamningi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um tóbaksvarnir verði hvarvetna hrundið í framkvæmd, eftir því sem við á.
3.B Stutt verði við rannsóknir og þróun bóluefna og lyfja gegn smitsjúkdómum og öðrum sjúkdómum sem herja einkum á fólk í þróunarlöndum, aðgengi verði veitt að nauðsynlegum lyfjum og bóluefnum á viðráðanlegu verði samkvæmt Doha-yfirlýsingunni um TRIPS-samninginn og lýðheilsu sem staðfestir rétt þróunarlanda til þess að nýta sér til fulls ákvæði samningsins um hugverkarétt í viðskiptum í því skyni að vernda lýðheilsu og einkum og sér í lagi aðgengi allra að lyfjum.
3.C Talsvert verði aukið við fjármagn til heilbrigðismála sem og til nýliðunar, þróunar og þjálfunar og til að halda í heilbrigðisstarfsfólk í þróunarlöndum, einkum þeim sem eru skemmst á veg komin og þeim sem eru smáeyríki.
3.D Öll lönd, einkum þróunarlönd, verði styrkt til að geta brugðist skjótt við og haft hemil á alvarlegri heilsuvá innan lands og á heimsvísu.
Ítarefni um markmið 3
Almenn góð heilsa og vellíðan eru mikilvægir þættir í sjálfbærri þróun. Á undanförnum árum hafa stór skref verið stigin til að bæta lífslíkur fólks, til dæmis með því að draga úr mæðra- og ungbarnadauða og koma í veg fyrir útbreiðslu sjúkdóma. Dauðsföllum af völdum malaríu hafa helmingast og straumhvörf hafa átt sér stað í baráttunni gegn HIV og alnæmi.
Í skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) um stöðu heilbrigðismála segir að heilbrigðari lífshættir, hærri tekjur og betri menntun, auk betri heilbrigðisþjónustu hafi stuðlað að lengri meðalævilengd á síðustu áratugum. Enn er þó verk að vinna til að tryggja að enn fleiri búi við góða heilsu og vellíðan.
Lífslíkur Íslendinga eru með þeim hæstu í heiminum. Árið 2024 var meðalævilengd karla 80,9 ár og meðalævilengd kvenna 84,3 ár. Mikið bil er þó á lífslíkum á milli landa. Sum lönd hafa náð gríðarlegum árangri í að auka lífslíkur og eiga landsmeðaltöl það til að fela litlar lífslíkur annarra landa.
Góð heilsa og vellíðan samtvinnast nefnilega öðrum heimsmarkmiðum, m.a. að enda fátækt, minnka ójöfnuð og vinna gegn loftslagsbreytingum. A.m.k. 400 milljónir manna hafa engan aðgang að almennri heilbrigðisþjónustu, um 7 milljónir dauðsfalla má rekja til mengunar ár hvert, og ein af hverjum þremur konum hefur upplifað kynbundið ofbeldi sem getur haft langvarandi áhrif á líkamlega og andlega heilsu þeirra, sem og á kynheilbrigði. Nauðsynlegt er að beita marglaga, réttindamiðuðum og kynjuðum aðferðum til að takast á við ójöfnuð og stuðla að góðri heilsu og vellíðan fyrir alla.
Staðan á Íslandi
Í alþjóðasamanburði stendur Ísland mjög vel þegar kemur að heilsu og vellíðan. Þó hefur heimsmarkmiði þrjú um heilsu og vellíðan ekki verið fullnægt en eitt af megin markmiðum heimsmarkmiðanna er að skilja engan eftir. Sérstaklega þarf að huga að þörfum viðkvæmra hópa og jaðarsettra í samfélaginu og aðgengi allra landsmanna að heilbrigðisþjónustu, óháð stöðu og búsetu.
Leggja þarf frekari áherslu á geðheilbrigðismál þar sem geðheilbrigði Íslendinga, sér í lagi ungmenna, fer hrakandi. Kvíði og þunglyndi eru að aukast og illa virðist ganga að takast á við vandann. Brýnt er að auka geðheilbrigðisþjónustu og fjármagna að fullu.
Smitvana sjúkdómar, þ.e. langvinnir sjúkdómar sem smitast ekki en hafa samt sem áður mikil áhrif á heilsufar og geta verið lífsstílstengdir eru jafnframt brýnt vandamál á Íslandi. Nauðsynlegt er að leggja áherslu á forvarnir, fræðslu og fordómalausa meðhöndlun.
Umhverfisáhrif eru einnig stækkandi heilsufarsvandi en hreint umhverfi er nauðsynlegt fyrir heilsu og vellíðan. Slæmar aðstæður í nærumhverfi fólks getur verið heilsuspillandi, t.d. loftmengnun, hávaði eða hættuleg efni. Talið er að rekja megi allt að 70 dauðsföll á Íslandi á ári til mengunar.
Jafnframt hefur það reynst íslensku heilbrigðiskerfi mikil áskorun að fullmanna heilbrigðisstofnanir. Mönnunarvandi getur haft neikvæð áhrif á greiningar og meðferðir sjúkdóma.
Helstu áskoranir á Íslandi eru:
- Breytt aldurssamsetning þjóðarinnar.
- Ójafnt framboð og aðgengi að heilbrigðisúrræðum og -þjónustu eftir landsvæðum.
- Langvinnir lífsstílstengdir sjúkdómar.
- Framboð á nýjum lyfjum og ofnotkun sýklalyfja.
- Útgjöld til heilbrigðismála.
- Mönnun heilbrigðisþjónustu.
Á alþjóðlegum vettvangi
Í þróunarsamvinnu Íslands er lögð áhersla á að bæta lífsskilyrði og auka tækifæri fólks með sterkari félagslegum innviðum, þar á meðal með bættu aðgengi að grunnheilbrigðisþjónustu.
Íslensk stjórnvöld leggja áherslu á lýðheilsu í Malaví til að draga úr mæðradauða og fjármögnuðu meðal annars byggingu biðskýla fyrir verðandi mæður í dreifbýli í Mangochi-héraði. Auk þess var héraðsfæðingardeild með biðskýli og ungbarnaeftirlits- og fjölskylduáætlunardeild við héraðssjúkrahúsið byggð. Til viðbótar hefur tilvísunarkerfið verið bætt með ellefu nýjum sjúkraflutningabílum þannig ef upp koma bráða- eða áhættufæðingar á fæðingardeildum úti í sveitunum er auðveldara að bregðast við í tæka tíð og koma konum til héraðssjúkrahússins. Nú hafa um 80% kvenna í héraðinu aðgang að fæðingarþjónustu með góðri aðstöðu fyrir mæður, nýbura og aðstandendur þeirra. Með samstilltu átaki hafa stjórnvöldum og samstarfsaðilum í Mangochi-héraðme tekist að lækka tíðni mæðradauða um 37% síðastliðinn áratug.
Í Malaví hefur stjórnvöldum og samstarfsaðilum jafnframt tekist að lækka tíðni barnadauða um 49% frá 2010 til 2015. Íslensk stjórnvöld fjármagna margvíslegar aðgerðir heilbrigðisyfirvalda gegn ungbarna- og nýburadauða í Mangochi-héraði, þar á meðal styrkingu heilbrigðisþjónustu í mesta dreifbýlinu, sem veitt er af hartnær 600 heilbrigðisliðum sem hafa fengið þjálfun á undanförnum árum.
Í þróunarsamvinnu Íslands er einnig lögð rík áhersla á kyn- og frjósemisheilbrigði og -réttindi. Árið 2017 þrefaldaði Ísland kjarnaframlag til Mannfjöldasjóðs SÞ (UNFPA). Hlutverk sjóðsins er að tryggja kyn- og frjósemisheilbrigði og -réttindi í þróunarríkjum og styðja þau við stefnumótun og framkvæmd verkefna sem beinast að því að útrýma fátækt, að gera getnaðarvarnir aðgengilegar, fæðingar öruggar og draga úr HIV-smiti. Mikilvægir þættir starfseminnar eru réttindi mæðra og barna til heilsuverndar, ungbarnavernd, dreifing getnaðarvarna og kynlífs- og fjölskyldufræðsla.
Á alþjóðavettvangi er ennfremur lögð rík áhersla á mikilvægi forvarna, lækningar og meðferðar við taugasjúkdómum, sérstaklega mænuskaða. Sérstaklega hefur verið unnið að því að auka samstarf Norðurlandanna á þessu sviði með það að markmiði að auðvelda rannsóknir á sviðinu. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hafa íslensk stjórnvöld vakið sérstaka athygli á málaflokknum í tengslum við umferðaröryggi og ósmitbærra sjúkdóma.
