MÁLEFNI 6. NEFNDAR (þjóðréttarmál)

Hryðjuverk (dagskrárliður 97)

Sameinuðu þjóðirnar gegna lykilhlutverki í baráttunni gegn hryðjuverkum og hafa staðið að gerð samtals 13 alþjóðasamninga í þessu skyni. Sjötta nefnd allsherjarþingsins ályktar árlega um ráðstafanir til að uppræta alþjóðleg hryðjuverk. Þar eru ríki hvött til að halda áfram baráttunni gegn alþjóðlegum hryðjuverkum.

Nefnd sem starfar á grundvelli ályktunar allsherjarþingsins nr. 51/210 kom saman til fundar 27. febrúar til 3. mars 2006 til að ræða um drög allsherjarsamnings um alþjóðlega hryðjuverkastarfsemi (Comprehensive Convention on International Terrorism). Einnig hefur verið rætt um að kalla saman ráðstefnu háttsettra aðila um þetta efni. Útkoman úr umræðum um þessi atriði hefur verið rýr og um hvorugt þeirra hefur náðst samstaða.

Í byrjun september samþykkti allsherjarþingið á hinn bóginn ályktun um heildarstefnu Sameinuðu þjóðanna í aðgerðum gegn hryðjuverkum. Með því lauk mjög erfiðum samningaviðræðum aðildarríkjanna sem tvísýnt var um fram á síðustu stundu því þetta er hápólitískt efni sem er mjög viðkvæmt fyrir mörg ríki. Í ályktuninni er að finna heildarstefnu SÞ í nokkrum liðum, auk aðgerðaáætlunar þar sem aðildarríkin samþykkja að grípa til aðgerða til að hindra hryðjuverk og berjast gegn þeim.

Áherslur Íslands

Ísland hefur eindregið stutt viðleitni Kofi Annan að skilgreina hryðjuverk á skýran hátt og tekið undir þær skoðanir vestrænna ríkja að hryðjuverk séu ein mesta ógn sem steðji að ríkjum heimsins í dag og þörf sé á heildarstefnu varðandi aðgerðir gegn hryðjuverkum. Einnig ber að geta þess að Ísland er aðili að öllum 13 alþjóðasamningunum gegn hryðjuverkum.

Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn (dagskrárliður 72)

Hlutverk Alþjóðlega sakamáladómstólsins er að dæma í málum einstaklinga sem grunaðir eru um alvarlegustu glæpi gegn mannkyninu, þ.e. hópmorð, glæpi gegn mannúð, stríðsglæpi og glæpi gegn friði. Rómarsamþykktin, sem stofnsetning dómstólsins byggist á, öðlaðist gildi 1. júlí 2002, tveimur mánuðum eftir að 60 ríki höfðu fullgilt hana. Ísland fullgilti Rómarsamþykktina 25. maí 2000 og var tíunda ríkið til þess að gera það en nú eru 100 ríki aðilar að henni.

Allsherjarþingið fjallar á hverju ári um ársskýrslu dómstólsins, á grundvelli samkomulags Sameinuðu þjóðanna og dómstólsins um samband þeirra á milli (Relationship Agreement between the UN and ICC, skjal A/58/874) og grein 12 í ályktun SÞ nr. 60/29. Dómstóllinn heldur árlega aðildarríkjaþing og verður fimmta þingið haldið 23. nóvember til 3. desember 2006 í Haag þar sem dómstóllin hefur aðsetur. Dómstóllinn vinnur nú að rannsóknum á meintum glæpum í Austur Kongó (Democr. Rep. of Congo), Úganda og Darfur í Súdan. Dómstóllinn gaf út fyrstu handtökuskipanir sínar í október 2005 og fyrstu sakborningar á grundvelli þeirra voru færðir í gæslu réttarins í mars 2006.

Áherslur Íslands

Íslensk stjórnvöld telja stofnun Alþjóðlega sakamáladómstólsins eitt mikilvægasta framlag í seinni tíð til aukins réttlætis, mannréttindaverndar og friðar í heiminum. Ísland er aðili að Alþjóðlega sakamáladómstólnum og hefur frá upphafi stutt starfsemi hans.

Alþjóðalaganefndin (dagskrárliður 76)

Alþjóðalaganefndin (International Law Commission) var sett á fót með ályktun allsherjarþingsins nr. 174(II) (1947) til þess að hvetja til framsækinnar þróunar alþjóðalaga og lögfestingar þeirra. Í nefndinni sitja nú 34 einstaklingar sem kjörnir eru af allsherjarþinginu til fimm ára í senn. Skýrsla nefndarinnar um starfsemi hennar er til umfjöllunar hjá 6. nefnd SÞ og þar er farið yfir helstu verkefni nefndarinnar. Síðastliðið ár hefur nefndin m.a. verið að athuga diplómatíska vernd og leggur til gerð sérstaks sáttmála á því sviði, lagt fram drög að ályktun um alþjóðlega ábyrgð vegna afleiðinga skaðvænlegra athafna sem ekki eru bannaðar að alþjóðalögum, unnið að gerð reglna um deildar náttúruauðlindir, samið reglur um ábyrgð ríkja vegna athafna alþjóðastofnana sem þau eru aðilar að og samið leiðbeiningar varðandi fyrirvara við alþjóðasamninga. Einnig samdi nefndin reglur um einhliða aðgerðir ríkja, fjallaði um áhrif vopnaðra átaka á alþjóðasáttmála, fjallaði um skýrslu varðandi skyldu ríkja til að framselja sakamenn eða lögsækja þá, sundrun alþjóðalaga (fragmentation of international law) o.fl.

Áherslur Íslands

Ísland á náið samstarf við önnur Norðurlönd varðandi þau málefni sem Alþjóðalaganefndin fjallar um og að jafnaði hafa Norðurlöndin sammælst um afstöðu til einstakra mála, sem kynnt er í umræðum um málefni Alþjóðalaganefndarinnar hjá 6. nefnd.